مبانی فقهی حقوق محیط زیست

 

مبانی فقهی حقوق محیط زیست

نویسندگان

دکتر عزیز الله فهیمی

عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه قم

علی عرب زاده

منبع

پژوهشنامه حقوق اسلامي بهار و تابستان 1391; 13(1 (پياپي 35)):189-206.

حقوق محيط زيست - در معناي مصطلح امروزين آن - محصول بحران هاي زيست محيطي بعد از جنگ جهاني دوم و همچنين جريانات منتقد مدرنيته مي باشد. واکنش حقوقي که در ادامه سير واکنش هاي علمي، اجتماعي و سياسي سعي در حل و فصل تعارضات جدي حيات مدرن با محيط زيست دارد که از ابتدا ملتزم و مستخرج از ادبيات ديني اديان بزرگ جهاني نبوده است و شايد به همين سبب به کاربردن تعبيري همچون حقوق محيط زيست اسلامي عجيب بنمايد. مسأله اما از نقطه نظر اسلام که منصرف و بي توجه به هيچکدام از عرصه هاي حيات انساني نمي باشد، شکل ديگري پيدا مي کند، از سوي ديگر اسلام با مقيد نمودن انسان از ابتدا سعي در سامان دادن به رابطه اي متعادل و متکامل ميان انسان و محيط پيرامونش داشته است.
مقاله حاضر تلاشي اندک در جهت استخراج دست آوردهاي فقه شيعه در راستاي حفاظت از محيط زيست مي باشد. در ضمن اينکه نگارنده متوجه و معترف به اين مسأله نيز مي باشد که بررسي فقه شيعه و محيط زيست بدون در نظر گرفتن، اقتصاد، سياست، هنر و از همه مهم تر فلسفه اسلامي ابتر و ناقص است اما مجال حاضر را براي مقصود مذکور کافي نمي داند. در مقاله حاضر ذيل سه بخش به بررسي قواعد فقهي، نهادهاي فقهي و احکام فقهي در نسبت و با آثار محيط زيستي پرداخته شده و بررسي هاي حقوقي را به مجال ديگري واگذار نموده است.

دانلود متن مقاله از لینک ذیل:

http://law.sadiqjournals.ir/?_action=showPDF&article=1018&_ob=c1eeaa119fb1a2628e62c07a08f79dbc&fileName=full_text.pdf

مبانی حق برخورداری از محیط زیست سالم در قرآن کریم

مبانی حق برخورداری از محیط زیست سالم در قرآن کریم

نویسنده

مهدی فیروزی

کارشناس ارشد حقوق بین الملل

منبع

مجله رواق اندیشه، خرداد۸۴، ش ۴۲ صص ۷۸-۶۵

چکیده :

بی‏تردید، موضوع آلودگی محیط زیست یکی از مهمترین معضلاتی است که انسان معاصر را با چالشهای جدی روبه‏رو کرده است. این مسأله از آن جهت دارای اهمیت است، که علائم تهدید کننده حیات، آشکار شده و نسل حاضر و آینده را به دلیل آلودگیهای گسترده زیست محیطی، با تهدید مواجه ساخته است. از سوی دیگر، انسان بدون داشتن محیط زیستی امن و سالم، قادر نخواهد بود به زندگی طبیعی خود ادامه دهد. به همین جهت، حفظ و حمایت از محیط زیست و سالم نگه داشتن آن، به عنوان یکی از مهمترین نیازهای اساسی برای ادامه حیات، مورد توجه و عنایت همگان قرار گرفته است. حق انسانها در داشتن محیط زیستی امن و سالم، به عنوان یک حق بشری در کنار سایر حقوق شناخته شده برای بشر، چند سالی است که مورد بحث و بررسی محافل علمی و طرفداران محیط زیست است.

در این نوشتار، مبانی حق بهره‏مندی از محیط زیست سالم، از دیدگاه قرآن کریم مورد بحث و بررسی قرار می‏گیرد.

متن کامل مقاله  را در ادامه مطلب بخوانید

ادامه نوشته

بررسي مباني فقهي حفاظت از محيط زيست

بررسي مباني فقهي حفاظت از محيط زيست

نویسنده

محمد رضا محمد زاده رهنی

منبع

فصلنامه فقه و تاريخ تمدن،  پاييز 1389; صص 177-195.

محيط زيست موهبتي است خدايي که استفاده مفيد از آن و حفاظت و سالم نگاه داشتن آن مي¬تواند تاثيرات بسيار مثبتي در زندگي انسان داشته باشد. بر اساس اصولي مانند اصاله الجواز و اصاله الاباحه استفاده از محيط زيست اجازه داده شده و از آنجا که استفاده مفيد از آن باعث ايجاد نشاط و طراوت روحي و جسمي و انجام بهتر وظايف ديني، شغلي و اجتماعي مي شود؛ اين نوع استفاده، برتري دارد و در صورتي که استفاده از محيط زيست باعث حفظ يا بازيافت سلامتي شود؛ مي توان حکم مستحب يا حتي وجوب جهت استفاده از محيط زيست را اثبات کرد.راه کار عملي اسلام را در حفاظت از محيط زيست، مي توان در بخش احياي موات يافت که در آن اسلام آن چنان به احيا و زنده کردن محيط زيست اهميت داده که حتي براي احياکننده امتياز مالکيت را به رسميت شماخته است. تخريب يا اتلاف يا آلوده سازي محيط زيست بنا به ادله فقهي زيادي همچون آيه هاي قرآن، روايت ها، قاعده اتلاف، قاعده لاضرر، دليل عقل، سيره عقلا و ... منفي بوده و انسان موظف به حفظ محيط زيست و تامين سلامت آن است.
در اين مقاله به بررسي فقهي حفاظت از محيط زيست از زواياي اشاره شده، پرداخته مي شود.

دانلود متن كامل مقاله

 

حمایت از محیط زیست در حقوق بین الملل اسلام

حمایت از محیط زیست در حقوق بین الملل اسلام

نویسنده

سید علی حسینی

کارشناس ارشد حقوق بین الملل از دانشکده حقوق دانشگاه علامه طباطبایی 

 

چکیده: مباحث مربوط به محیط زیست از جمله ضرورت های زمان ماست و این به دلیل استفاده بی رویه از منابع طبیعی و آلودگی شدید محیط زیست طبیعی است. پیشرفت های تکنولوژیک بی­سابقه از یک سو، ضعف حس مسئولیت پذیری و اخلاق از سوی دیگر و سرانجام رقابت کنترل نشده اقتصادی بین کشورها و شرکت­ها زمینه­های چنین وضعیتی اسفناک را پدید آورده است. این در حالی است که تخریب عمدی یا غیر عمدی محیط زیست در برخوردهای مسلحانه داخلی و بین المللی موجب آسیب های جبران ناپذیر به محیط زیست طبیعی می شود.  همه اینها موجب توجه ویژه به محیطی شده است که برای ادامه حیات بشری ضروری است. حقوق بین الملل، که برقراری نظم بین المللی در پرتو صلح و امنیت و همکاری کشورها مهمترین هدف آن است، نیز در چند دهه اخیر در این زمینه توسعه نسبتا قابل توجه داشته است، به اندازه ای که امروزه رشته حقوق محیط زیست در کنار سایر رشته های حقوقی تدریس می گردد.اسلام به عنوان آخرین دین جهانی، در حمایت از محیط زیست سابقه ای کهن دارد، به علاوه آنکه الزامی بودن آموزه های دینی نکته مثبت این گونه حمایت ها به شمار می آید. توجه به محیط زیست در اسلام با بصیرت نگری به آیات الهی گره خورده است و این نکته به حمایت از محیط زیست تقدس داده است. گذشته از جنبه های اخلاقی و معرفتی توجه به طبیعت – که ناشی از نگاه توحیدی، یکپارچه دانستن هستی و احترام به آن است- فقه اسلامی، که سامان دادن زندگی متعارف را نیز به عهده دارد، محیط طبیعی را در پرتو حمایت خود قرار داده است. در مجموع حمایت اسلام از محیط زیست از برجستگی ها و افتخارات دین اسلام به شمارمی آید، به گونه ای که امروزه نیز با همه پیچیدگی های علوم زیست محیطی و روش های حمایت از آن می تواند راهگشا باشد. در این رابطه باید خاطر نشان ساخت که خطرات زیست محیطی روز به روز پیچیده تر می شوند و در نتیجه برای حمایت از محیط زیست طبیعی به اجتهاد پویا و بصیرت در احکام با توجه به روح اسلام برای رویارویی با چینن وضعیتی نیازمندیم.  
      این تحقیق صرفا به حمایت از محیط زیست بین المللی از دیدگاه فقه اسلامی پرداخته و مسئولیت بین المللی دولت اسلامی را مورد توجه قرار می دهد. در بخش نخست نگاهی اجمالی به محیط زیست از منظر حقوق بین الملل معاصر انداخته و در بخش دوم حمایت از محیط زیست در قرآن و سنت به طور اجمالی مرور می گردد، در بخش سوم به حمایت از محیط زیست در  قواعد فقهی می پردازیم، در بخش چهارم آن را در احکام فقهی پی می گیریم و سپس با توجه به جنبه های بین المللی حقوق اسلامی همین مبحث را در آخرین بخش از آن دیدگاه به بحث می گیریم.

دانلود متن كامل (311.kb)
 

از جگر چرب تا حقوق فراموش شده عناصر غیر انسان

 از جگر چرب تا حقوق فراموش شده عناصر غیر انسان

  ما سميعيم و بصيريم و هشيم       با شما نامحرمان ما خامشيم

دیروز ایمیل بسیار تأسف بار و غم انگیزی از خانم بهنام منش  از، متخصصین حقوق محیط زیست، در زمینه نحوه تهیه غذای جگر چرب که در فرانسه تهیه می شود دریافت کردم. این گزارش نشان دهنده شدت و عمق رابطه استثماری انسان و طبیعت است. به نظر سنت سرمایه داری لیبرال برای دست یافتن به حداکثر سود تعهد اخلاقی خود را در برابر طبیعت، انسان و اخلاق به فراموشی سپرده است. در این نگاه حیوانات تنها به عنوان یک «ماشین»در خدمت انسان تلقی می شوند و کلیه احکام مربوط به رابطه میان انسان و حیوانات تابع رابطه محض مالک و شی است. حیوانات، مخلوقات روبات مانندی هستند که هیچ آگاهی، ارزش و احساسی ندارند. تا به امروز  این نگرش در تخریب و نابودی محیط زیست عامل تأثیر گذاری بوده است.[1] هرچند در حقوق فرانسه قانون مدنی 1804 حیوانات را در دسته اشیاء قرار داده.[2]  اما امروزه در فرانسه مالک حیوان مجاز به هرگونه رفتار با فعل با حیوانات نیست. [3]  قانون 29 ژوئیه 1994 که در ماده 1-521 کد جزایی فرانسه آمده است، طی یک فصل مجزا بهره کشی شدید یا رفتارهای وحشیانه نسبت به حیوانات را منع می نماید. به موجب ماده 1-521 و اصلاحیه 6 فوریه 1999«انجام هر فعل به صورت علنی یا غیر علنی در بهره کشی شدید یا با ماهیت جنسی یا ارتکاب یک رفتار وحشیانه نسبت به حیوانات اهلی رام شده یا درقفس موجب محکومیت به دوسال حبس و سی هزار یورو جزای نقدی است. علاوه براین هرگونه رفتار ظالمانه نسبت به ماهی­ها مستوجب همین کیفر و همچنین ترک یک حیوان خانگی، رام شده یا در قفس مستوجب همین کیفراست.»[4]

غذایی به نام

Foie Gras

به معنی جگر چرب

غذای تجملی و گران قیمتی است که منشاء آن فرانسه است.

 cid:1.3707054702@web65513.mail.ac4.yahoo.com

برای تهیه این غذا مرغابی و غازها را مجبور می کنند مقدار زیادی چربی بخورند تا بیش از اندازه چاق شوند و به بیماری جگر چرب مبتلا شوند.  اجازه بدهید تا ببینیم این غذای لذیذ به چه قیمتی تهیه می شود. پرندگان مجبور می شوند مقدار زیادی روغن و غذای چرب بخورند حتی اگر میلی به خوردن آن نداشته باشند.

cid:3.3707054702@web65513.mail.ac4.yahoo.com

یک لوله فلزی از گلوی حیوان به داخل معده وارد می کنند و به حیوان غذا می خورانند تا حدی که جگر آنها بزرگ و بزرگتر شود
cid:4.3707054702@web65513.mail.ac4.yahoo.com
سپس آنها را درون قفس های بسیار کوچک قرار می دهند و آنها را مجبور می کنند که در یک حالت ثابت و بدون حرکت بایستند تا انرژی مصرف نکنند.
cid:5.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com
  خوب نگاه کنید. می توانید غم را در چشمهای او ببینید؟

cid:6.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com
پاهای آنها در اثر ایستادن های ثابت و طولانی مدت ورم می کند. و نمی توانند بخوابند. و البته نیازی هم به خواب نیست چون دوباره مجبور هستند غذا بخورند.
cid:7.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com
آنها سعی می کنند از جان خود دفاع کنند، اما این تلاش هم بی فایده است
 
cid:8.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com
آنها زندگی غم انگیزی دارند
 
 cid:10.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com

آنها را مجبور به خوردن می کنند تا جایی که بمیرند و یا بدن آنها نتواند این مقدار غذا را تحمل کنند.

cid:9.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com

آنها نه تنها از ناحیه دهان و گلو دچار جراحت می شوند، بلکه تمام مدت زندگی غم انگیز خود از دل درد و ورم و درد پا عذاب می کشند.
نه خوابی دارند و  نه حرکت و جنب و جوشی ، که مطابق غریزه خود و مطابق آزادی و زندگی که خداوند به آنها داده بتوانند آسمان را ببینند ، روی زمین راه بروند و در آب شنا کنند.
در عکس زیر می توانید جگر چرب را در مقایسه با جگر معمولی حیوان ببینید 
 
cid:11.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com
 

به این شکنجه و جنایات که روزانه به حیوانات تحمیل می شود پایان دهید. از خرید این غذاها خودداری کنید. اگر شما تقاضا نکنید، عرضه اتفاق نمی افتد.

cid:12.3707054703@web65513.mail.ac4.yahoo.com

از خودمان شروع کنیم.قبل از خوردن هر چیز تفکر کنیم که چه می خوریم و به چه قیمتی. به سلامتی خود و جان حیوانات اهمیت دهیم. غذایی که زجر دادن و شکنجه شدن حیوانات تهیه شود جز سم و سرطان چیزی عایدمان نخواهد کرد. 



پی نوشت ها

[1] . شکوئی، دکتر حسین، فلسفه­های محیطی ومکتب های جغرافیایی، انتشارات موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتا شناسی، جلد دوم، چ پنجم، ص 14.

[2] . Articles 528, 547 et 1385 du Code civil.

[3] . در حقوق ایران یک مصوبه پیشرفته ولی قدیمی دراین خصوص داریم. به موجب بند 12 و 17 ماده 1 آیین نامه امور خلافی مصوب 1322 كساني­كه پرندگان يا دام­هاي زنده را آويزان حمل كنند يا به­طور آويزان نگاه­دارند(بند12) و کسانی که به­وسيله شلاق يا چيز ديگر دام­هاي زنده رابيازارند به­طوري­كه موجب ايراد جرح ياصدمه بدني آنها گردد.(بند17) به دو روز تا پنج روز حبس تكديري و بتاديه 10 ريال تا پنجاه ريال غرامت محكوم ميگردند.

[4] . گودرزی، محمد رضا، لیلامقدادی، قانون مجازات فرانسه، انتشارات سلسبیل، معاونت حقوقی قوه قضائیه، چ اول، 1386، ص387.

ارزش ذاتي و ارزش ابزاري در فلسفه محيط زيست

ارزش ذاتي و ارزش ابزاري در فلسفه محيط زيست

(از رويكردهاي فلسفي تا راهبردهاي حقوقي)

 

نویسندگان

دکتر عزیزالله فهیمی و علی مشهدی

منبع

پژوهش های فلسفی-کلامی، ش ۴۱، پاییز ۱۳۸۸، صص195-216.

چکیده: اين مقاله ضمن تحليل و بسط دو مفهوم ارزش ذاتي و ارزش ابزاري در حوزه طبيعت و محيط زيست و تطبيق آن با رويكردها و نحله هاي غالب فلسفه و اخلاق محيط زيست به مطالعه اين بحث در حوزه حقوقي، بويژه حوزه مربوط به خسارات زيست محيطي و ارزيابي آنها پرداخته است. فرض اساسي اين نوشتار براين امر استوار است كه هنوز قوانين و رويكردهاي حوزه محيط زيست رنگ و بويي مبتني بر انسان محوري دارند و از رويكردهاي طبيعت محوري كه انسان نيز جزيي از آن بشمار آمده، غفلت گرديده است. در نهايت برآيند اين مقاله تاكيد بر رويكرد انسان «طبيعت محور» (آنترو بيوسنتريك) با الهام از آموزه هاي اسلام در عرصه فلسفه و حقوق محيط زيست است.

كليد واژه: ارزش ذاتي، ارزش ابزاري، رويكرد انسان محور، رويكرد طبيعت محور، حقوق محيط زيست، فلسفه محيط زيست.

 دانلود مقاله

 

 

به مناسبت ماه بهار قرآن

به مناسبت ماه بهار قرآن

محیط زیست و حقوق آن از منظر قرآن کریم

نویسنده

دکتر سید ابوالقاسم نقیبی

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید مطهری

قرآن کریم در آموزه های خود بر مصونیت طبیعت و منابع طبیعی و تعادل زیست محیطی از هرگونه تجاوز و تعدی تأکید ورزیده است و تجاوز و تعدی به طبیعت را افساد در زمین و موجب عذاب اخروی و مسئولیت دنیوی دانسته است.

«طرح مسئله»
محیط زیست طبیعی که حیات بیولوژیکی گیاهان و جانوران در آن شکـل گـرفته و استمرار می‌یابد از چنان اهمیتی برخوردار است که به‌عنوان مهمترین موضوع زیستی انسان و دیگر موجودات زنده مورد توجه قرار گرفته است از طرف دیگر تمدن صنعتی ناشی از تأسیسات و بناها و مکانها و محل زندگی انسانها و تمدن مدنی مربوط به مناسبات اجتماعی انسانها و تأثیر متقابل محیط زیست طبیعی با محیط زیست انسانی هر دین‌پژوه را به مطالعه عمیق متون دینی جـهت دریافت موضع دین در این زمیـنه فرا می‌خواند. قرآن کریم مهمترین منبع شناخت موضع دین اسلام در زمینه محیط زیست طبیعی و انسانی است قرآن-پژوهی که مسأله محیط زیست طبیعی و انسانی را به آموزه‌های قرآن کریم عرضه می‌دارد بدنبال دستیابی به دیدگاه آن کتاب الهی در زمینه توصیف محیط زیست و باید ونبایدها در مناسبات انسانها با آن است. برای دریافت صحیح مسئله مورد پژوهش بایسته است در مبحث نخست مبادی تصوری و تصدیقی که در فهم مسئله مؤثر می‌افتد به اختصار ارائه گردد.

برای خواندن ادامه مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

ادامه نوشته

به مناسب ماه مبارک رمضان

نسبت روزه و محیط زیست

نویسنده

علی فلاح 

مي‌دانيم كه زمين تنها سياره‌اي است كه ما انسان‌ها به عنوان اشرف مخلوقات و خليفه الهي بر جاي جاي آن ساكن بوده و در آغوش گرمش آرميده‌ايم، شايد نزديك به چهار ميليارد سال از عمر اين تنها سياره ما مي‌گذرد اما متاسفانه تنها در اين يكصد سال اخير حجم عمل تخريبي زمين به وسيله ما آدميان تقريباً با تمام دوره‌هاي قبل برابري مي‌كند. به نظر مي‌رسد با رشد روزافزون جمعيت و توسعه پرشتاب تكنولوژي و صنعت و ماشيني شدن زندگي و به طور كلي غلبه زندگي مصنوعي بر زندگي طبيعي بسياري از سنت‌هاي حسنه كه دوام و قوام زندگي فردي و جمعي و نشاط عاطفي ما به آن وابسته بود در حال فراموشي يا جايگزيني با آداب و رسوم جديد است اگرچه با رشد زندگي ماشيني ناگزير به حذف برخي از سنت‌ها شده‌ايم اما مي‌توان با نگاهي تازه برخي از اين سنت‌ها را در زندگي جديد رواج و رونق دوباره‌اي بخشيد.

از لینک ذیل دانلودکنید

ﻧﺴﺒﺖ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﻳﺴﺖ 

حقوق بين الملل محيط زيست، انسان محوري تا خالق محوري

حقوق بين الملل محيط زيست، انسان محوري تا خالق محوري

ستاره ذباح 

کارشناس ارشد حقوق بین الملل دانشگاه مفیدقم

چكيده:

اين نوشتار ضمن ارج نهادن بر تلاش هاي ترويجي و تدويني انجام گرفته در راستاي قانون گذاري و ارتقاي حقوق محيط زيست، از ديدگاهي خالق محور به ارزيابي كيفيت ارتباط با طبيعت پرداخته است. بدين منظور لزوم تغيير و اصلاح نگرش نسبت به طبيعت در رفتار دولت ها و نشست هاي تدويني، از منظر مهم ترين منبع يكي از اديان آسماني يعني قرآن نتيجه گرفته مي شود. ديدگاهي كه در آن علاوه بر بهره برداري بهينه از كليه مواهب طبيعي براي همه نسل ها، از نظام و قانون مندي يكسان حاكم بر هستي كه به مثابه قاموس آن است حكايت مي كند و در هماهنگي با آن قرار مي گيرد؛ نظامي كه هماهنگي موجود در كليه اجزاي آن مطابق با آيات قرآن به عنوان يك كتاب آسماني لغو و بيهوده نبوده و رو به سويي دارد كه مي تواند انسان را به سراي امن، و امنيتي كه مطلوب همگان است رهنمون گردد.                    

اين مقاله به منظور رسيدن به اهداف فوق، ابتدا پس از مطالعه سير توجه انسان و كيفيت رابطه اش با طبيعت، فعاليت هاي جهاني را كه پس از آگاهي از لزوم بذل توجه در اين زمينه به انجام رسيده از نظر مي گذراند. سپس نقاط عطف آن و جايگاهي را كه در حقوق بين الملل به خود اختصاص داده مورد توجه قرار مي دهد و پس از آن از ديدي كه نمي توان آن را محصول نشست هاي جهاني در اين موضوع دانست به اين پديده مي پردازد، ديدگاهي كه مدعي ارائه بينشي وحياني و آسماني مي باشد و سپس رهنمودهاي ارائه شده و نيز شمه اي از علل آسيب زا و عوامل ايجاد اختلال و ناسازگاري معرفي شده در اين بينش را به طور مجمل بررسي مي كند. در ادامه مستندات طبيعي بر پايه تحقيقات انجام شده دانشمندان را در كنار اعم فعاليت هاي انساني انجام يافته و نيز تفكر وحياني قرار داده و ابزار مقايسه با اين هر دو را در اختيار قرار مي دهد. در نهايت به اين پرسش پاسخ داده خواهد شد كه: آيا مي توان در عرصه نو پديد حقوق بين الملل محيط زيست در كنار منابع حقوق بين الملل از ديدگاه ها و منابع وحياني هم چون اسلام و حقوق آن براي بهبود روند مسالمت آميز زندگي با طبيعت بهره گرفت؟ 

كلمات كليدي:

 "حقوق بين الملل محيط زيست، حقوق اسلام، حقوق محيط زيست در قرآن"

دانلود مقاله

  

گستره حقوق حیوانات در اسلام و غرب[1]

گستره حقوق حیوانات در اسلام و غرب[1]

(قسمت اول)

شیما پور محمدی

نقل از:

نشريه مرکز تحقيقات واحد خواهران دانشگاه امام صادق عليه السلام

 فصلنامه فقه و حقوق اسلامي / شماره 39 

khahran@isu.ac.ir 

 

چکيده

انسان به عنوان اشرف مخلوقات در تمام اديان آسماني، از کرامت خاصي برخوردار است و حقوق و تکاليف زيادي دارد. سالهاست که جوامع مختلف به تدوين قوانيني از جنبه‌هاي مختلف حقوق انساني پرداخته و هر روز مطلبي جديد به آن افزوده‌اند؛ حقوق کودکان، حقوق زنان، حقوق کارگران و ....

     امروزه توجه جوامع به اين مسأله جلب شده است که فقط انسانها از حقوق مختلف برخوردار نيستند، بلکه تمام آنچه روي زمين وجود دارد مانند كوهها، درياها، حيوانات و گياهان نيز داراي حقوقي مي‌باشند. انسان تمام مخلوقات را زير سيطره خود دارد و از آنها به نفع خود بهره‌برداري مي‌کند؛ ولي آيا اين تصرفات هيچ حد و حصري در قوانين مذهبي و اخلاقي ندارد و دست انسان براي هر نوع انتفاعي باز گذاشته شده است؟

اين مقاله به بررسي حقوق حيوانات و حد مجاز تصرف و تسلط انسان بر حيوانات از ديدگاه قوانين اسلام، ايران و دنيا پرداخته، سعي مي‌كند ابعاد قضيه را تا حد ممکن روشن سازد. آنچه از اسلام آمده تنها قطره‌اي از درياست و بسي مايه شگفتي است که اسلام هزار و چهار صد سال پيش با لطافت و دقت به اين مسأله پرداخته در حالي که انجمن‌هاي حمايت از حيوانات سراسر دنيا چند سالي بيش نيست که به اين مسأله توجه كرده‌اند. به نظر مي‌رسد در حقوق ايران نيز عليرغم پيشينه اسلام، به اين مسأله توجه چنداني نشده است. بخش آخر مقاله در بر دارنده آزمايش‌ها و تحقيقاتي بر روي حيوانات در آزمايشگاه‌ها و تغييرات ژنتيکي آنها با بررسي يک نمونه جنجالي در دنيا (موش هاروارد) مي‌باشد.

 

واژگان كليدي

 حقوق حيوانات، اسلام، قرآن، شبيه سازي، نفقه حيوانات، تغييرات ژنتيکي

قبل از ورود به بحث اصلی لازم است در مورد پیداش حیات، جایگاه حیوانات از لحاظ زيست شناسي در شبکه حيات و تقدس حيوانات در فرهنگهاي مختلف بررسي كوتاهي انجام دهيم. اين بررسي در سه مقدمه کوتاه بيان مي‌گردد.

 

پيدايش حيات در زمين
الف‌ـ نظريه توليد خود بخودي يا خلق الساعه بودن[2]

اين تئوري توسط ارسطو ارائه شد و عده زيادي پس از وي معتقد بودند موجود زنده در شرايط خاصي از ماده غير زنده توليد مي‌شود؛ مثلاً منشأ مارماهي را لجن و منشأ عقرب را آجر مرطوب مي‌دانستند. اين نظريه در قرن نوزدهم با آزمايش‌هايي که دانشمندان انجام دادند، رد شد.

 

ب‌ـ نظريه کيهاني[3]

طرفداران اين نظريه معتقد بودند كه ماده زنده يا موجودات زنده در زمانهاي دور از کرات ديگر به وسيله شهاب‌سنگها به زمين منتقل شده و در نقاط مختلف زمين، تمدنهاي مختلف را به وجود آورده‌اند.

 

ج‌ ـ نظریه اوپارين (تکاملی آلي)

وپارين، دانشمند روسی (1963) معتقد بود زمین در زمان پیدایش ماده زنده، شرایط مناسبی براي ترکیب مولکولهای ساده و بوجود آوردن مولکولهای پیچیده حیاتی داشته است و این مولکولهای پیچیده منشأ اوليه حیات را تشکیل داده‌اند.

 

دـ  نظريه خلقت[4]

اين نظريه نشأت گرفته از اديان مختلف آسمانی و کتب متعلق به آنها هم چون انجیل و قرآن مي‌باشد. طرفداران این نظريه معتقدند خالق خلقتهاي مختلف را به طور مستقل و در زمانهای مختلف بوجود آورده است. در این زمینه در قرآن کریم آیات متعددی به چشم مي‌خورد.

 

ادامه نوشته